AI auteursrecht: van wie is AI-content, en mag AI jouw werk gebruiken?
Je laat ChatGPT een blogtekst schrijven of Midjourney een logo maken. Is dat dan van jou? En hebben AI-bedrijven je website mogen lezen om hun modellen te trainen? Over AI auteursrecht hoor je veel stellige beweringen, terwijl het recht nog volop in beweging is. De Nederlandse kern is eenvoudig: auteursrecht hoort bij een mens die creatieve keuzes maakt. Dit is algemene informatie op basis van Europese regels en juridische overzichten, geen juridisch advies.
Kort antwoord
Auteursrecht hoort bij een mens die vrije, creatieve keuzes maakt. Tekst of beeld dat een AI vrijwel zelfstandig maakt, is daarom mogelijk niet beschermd; jouw eigen bewerkingen kunnen dat wel zijn. AI-bedrijven mogen in de EU je site gebruiken voor tekst- en datamining, tenzij je dat machineleesbaar hebt voorbehouden. Hoe rechters dat uitleggen, staat nog niet vast.
AI auteursrecht: de basis
Auteursrecht ontstaat automatisch, zonder registratie, op een werk dat een eigen intellectuele schepping is. De maker heeft dan vrije en creatieve keuzes gemaakt en er een persoonlijk stempel op gedrukt. Zo omschrijven juristen de maatstaf, bijvoorbeeld het kantoor Dirkzwager in een overzicht uit 2025.
Een taalmodel of beeldgenerator is geen persoon. Het rekent op basis van patronen in trainingsdata en een instructie van jou. Wie maakt er dan de creatieve keuzes, het model of jij?
De AI-verordening geeft daar geen antwoord op. Die schrijft vooral voor wat aanbieders van grote modellen moeten doen, zoals een beleid voor naleving van het Europese auteursrecht en een openbare samenvatting van de trainingsdata. Die plichten gelden voor modelaanbieders sinds 2 augustus 2025. Of AI-output beschermd is, regelt de verordening niet.
Houd daarom twee vragen uit elkaar. De eerste gaat over de uitvoer: heb je rechten op wat een AI voor je maakt? De tweede gaat over de invoer, dus of een AI-bedrijf jouw website, foto's of boek mag gebruiken om te leren. Bij de eerste vraag kijk je naar de rol van de mens, bij de tweede naar het voorbehoud van de rechthebbende.
Van wie is AI-content?
Eén regel voor alle gevallen bestaat niet. Hoe meer eigen creatieve keuzes er in het eindresultaat zitten, hoe groter de kans dat het beschermd is, en het overzicht hieronder volgt de uitleg die juristen daarover geven.
| Situatie | Kans op auteursrecht | Wat je kunt doen |
|---|---|---|
| Korte prompt, tekst of beeld ongewijzigd gebruikt | Klein: weinig menselijke keuzes | Reken niet op exclusiviteit |
| Lange, gedetailleerde prompt met veel eigen keuzes | Onzeker: soms genoemd als mogelijkheid | Bewaar prompts en versies |
| AI-concept dat jij zelf flink herschrijft of bewerkt | Groter: jouw bijdrage kan beschermd zijn | Leg vast wat jij veranderde |
| Eigen tekst die AI alleen corrigeert | Blijft in principe van jou | Controleer de uitkomst |
Veel AI-aanbieders zeggen in hun voorwaarden dat jij de output mag gebruiken. Dat is een afspraak met het bedrijf. Het bewijst niet dat er auteursrecht bestaat en tegenover derden heb je er niets aan. Lees de voorwaarden van je tool dus goed, vooral bij zakelijk gebruik.
Andersom kan AI-uitvoer te veel op werk van anderen lijken. Bootst een model een bekende illustratiestijl of een bestaande tekst bijna letterlijk na, dan kan dat inbreuk zijn. Dat risico ligt bij wie publiceert. Zet jij het op je site of in je folder, dan ligt het bij jou.
Mag AI jouw werk gebruiken? Het opt-outrecht
AI-modellen worden getraind op enorme hoeveelheden tekst en beeld. Dat kopiëren heet in de wet tekst- en datamining. De Europese richtlijn 2019/790 staat commerciële datamining toe voor wie rechtmatig toegang heeft tot het werk, tenzij de rechthebbende zijn rechten heeft voorbehouden. Dat voorbehoud is de opt-out, en voor online content moet het op een passende manier gebeuren, bijvoorbeeld machineleesbaar.
Veel websites zetten dat voorbehoud in de robots.txt. Daarin sluit je trainingscrawlers uit, zoals GPTBot of Google-Extended. Daarnaast kun je het in je algemene voorwaarden of op je site zetten.
Je moet dan wel kiezen. Niet elke AI-crawler traint. Sommige bezoeken je site alleen om te zoeken en te verwijzen, en blokkeer je die, dan kan een AI-assistent je pagina's niet als bron gebruiken. Lees daarom eerst AI-crawlers toestaan of blokkeren.
AI auteursrecht in de praktijk: zeven stappen
- Kies bewust wat je met AI maakt. Gebruik AI voor concepten en bewerk belangrijke teksten zelf.
- Bewaar je werk. Sla prompts, tussenversies en je eigen bewerkingen op. Dan kun je later laten zien wat jouw bijdrage was.
- Controleer op overeenkomsten. Zoek een opvallende zin of een herkenbaar beeld op voordat je het publiceert.
- Lees de voorwaarden van je tool. Let op rechten op output, hergebruik van je invoer en een eventuele vrijwaring.
- Kies je opt-out. Besluit welke crawlers je toestaat en leg dat vast in robots.txt.
- Vermeld je voorbehoud. Wil je geen tekst- en datamining, zet dat dan in je voorwaarden.
- Geef medewerkers regels. Zet in je AI-beleid dat niemand het werk van anderen of vertrouwelijke bestanden in een gratis tool plakt. Zie een AI-beleid opstellen.
Veel ondernemers denken dat een logo of huisstijl uit een generator exclusief van hen is. Een ander kan met dezelfde generator een bijna gelijk resultaat laten maken, en daar kun je dan niets tegen doen. Laat een merkenadviseur of jurist kijken voordat je een AI-logo als merk gebruikt.
Wat is in november 2026 nog onzeker?
Op Europees niveau is nog weinig beslist. Het Hof van Justitie van de EU heeft in zaak C-250/25 (Like Company tegen Google) vragen gekregen over AI-chatbots, het trainen van modellen en de rechten van persuitgevers. Volgens juridische publicaties komt de uitspraak niet voor 2027.
Tot dan blijven vragen open, zoals hoe een geldig voorbehoud er precies uit moet zien en wanneer AI-uitvoer zelf inbreuk maakt. De Europese Commissie wijst erop dat haar richtsnoeren niet bindend zijn, al tonen ze wel hoe zij de regels uitlegt. Voor modelaanbieders gelden haar handhavingsbevoegdheden, inclusief boetes, vanaf 2 augustus 2026.
Heb je een vraag over een concrete situatie, bijvoorbeeld een conflict met een AI-bedrijf, raadpleeg dan een jurist met kennis van auteursrecht.
Wat dit betekent voor jou
Zichtbaarheid en bescherming kunnen botsen. Sluit je alle AI-crawlers uit, dan bescherm je je teksten, maar dan kunnen AI-assistenten je site ook niet meer als bron noemen. Kies daarom per crawler, bijvoorbeeld wel meedoen aan zoeken en niet aan training. Test na elke wijziging hoe AI je bedrijf beschrijft, bijvoorbeeld met de vermeldingscheck, zodat je ziet of je keuze je vermeldingen heeft gekost. Dit is geen juridisch advies.
Conclusie
Bij AI auteursrecht draait het om de mens: wie creatieve keuzes maakt, kan rechten hebben, en wie alleen op een knop drukt, mogelijk niet. AI-bedrijven mogen in de EU je content gebruiken voor datamining, tenzij je dat voorbehoudt. Bewaar je bewerkingen. Controleer wat je publiceert. Hoe je site er voor AI-zoekmachines uitziet, zie je met de GEO-scan.
Veelgestelde vragen
Heb ik auteursrecht op een tekst die ChatGPT schreef?
Dat is onzeker. Auteursrecht vraagt om een eigen intellectuele schepping met een persoonlijk stempel van een mens. Heeft vooral het model de tekst bedacht, dan voldoet hij daar mogelijk niet aan. Bewerk je hem zelf met eigen creatieve keuzes, dan kan jouw bijdrage wel beschermd zijn.
Mogen AI-bedrijven mijn website gebruiken om te trainen?
In de EU mag tekst- en datamining voor commerciële doelen, tenzij de rechthebbende dit heeft voorbehouden. Bij online content moet dat voorbehoud op een passende manier gebeuren, bijvoorbeeld machineleesbaar. Zonder voorbehoud valt je site onder de uitzondering. Heb je een geldig voorbehoud gemaakt, dan is toestemming nodig.
Hoe zeg ik dat AI mijn site niet mag gebruiken?
Blokkeer AI-crawlers in je robots.txt, bijvoorbeeld GPTBot of Google-Extended, en neem je voorbehoud ook op in je voorwaarden. Sommige crawlers zoeken alleen en trainen niet. Blokkeer je die, dan word je minder snel genoemd in AI-antwoorden, dus kies per crawler.
Kan AI-content inbreuk maken op andermans werk?
Ja. Een AI-model kan uitvoer maken die sterk lijkt op bestaand werk, zoals een herkenbare illustratie of een tekst met overgenomen passages. Publiceer je dat, dan kun je zelf aansprakelijk zijn. Controleer belangrijke beelden en teksten daarom voordat je ze gebruikt.
Is er al een uitspraak over AI en auteursrecht van het Europese Hof?
Nog niet. Het Hof van Justitie behandelt zaak C-250/25 (Like Company tegen Google) over AI-chatbots en persuitgeversrechten. Volgens juridische publicaties komt de uitspraak niet voor 2027. Ga na hoe het ervoor staat voordat je er een beslissing op baseert.
Bronnen
- Europese Unie, Richtlijn (EU) 2019/790 auteursrecht in de digitale eengemaakte markt, artikel 4
- Europese Commissie, General-Purpose AI Code of Practice, hoofdstuk Copyright
- Europese Commissie, Guidelines for providers of general-purpose AI models
- Rijksoverheid, Kabinet presenteert visie op generatieve AI (18 januari 2024)
- Dirkzwager, AI en auteursrecht: welke regels gelden er? (5 maart 2025)
- Hof van Justitie van de EU, zaak C-250/25 Like Company tegen Google