De geschiedenis van AI: van Turing tot ChatGPT
De geschiedenis van AI begint in 1950, toen Alan Turing zich afvroeg of machines kunnen denken. In 1956 kreeg het vakgebied zijn naam. Daarna wisselden enthousiasme en teleurstelling elkaar af, tot rond 2012 de snelle vooruitgang begon en ChatGPT eind 2022 het grote publiek bereikte. Wie die achtergrond kent, scheidt hype makkelijker van echte vooruitgang en snapt waarom AI-assistenten goed zijn in taal en toch fouten maken.
Kort antwoord
De geschiedenis van AI loopt van Alan Turings vraag over denkende machines in 1950, via de start van het vakgebied in 1956 en meerdere AI-winters, naar de doorbraak van deep learning rond 2012. Met de transformer in 2017 en ChatGPT in 2022 kwam AI bij het grote publiek.
De geschiedenis van AI in het kort: 1950 tot 1980
In 1950 publiceerde Alan Turing het artikel „Computing Machinery and Intelligence”. Hij stelde voor de vraag „kunnen machines denken?” te vervangen door een spel: kan een computer in een gesprek niet van een mens te onderscheiden zijn? Dat spel kennen we nu als de Turingtest.
De term „artificial intelligence” komt uit het voorstel dat John McCarthy en collega's in 1955 schreven voor een zomerbijeenkomst aan Dartmouth College. Die werkgroep in 1956 geldt als de start van het vakgebied. De onderzoekers dachten dat een paar jaar werk genoeg was om machines taal, redeneren en leren te geven. Veel te optimistisch, bleek later.
In 1966 maakte Joseph Weizenbaum van MIT ELIZA, een programma dat met vaste regels een gesprekspartner nabootste. Het begreep niets. Toch voelden sommige gebruikers zich gehoord, en dat zie je nog steeds: mensen lezen snel betekenis in tekst van een machine.
Geschiedenis van AI: winters en schaken
Daarna ging het minder snel. Systemen met handgeschreven regels werkten in een beperkt gebied, maar liepen vast op de rommelige echte wereld, waarna de verwachtingen niet uitkwamen, het geld opdroogde en de belangstelling wegzakte. Zulke periodes heten AI-winters. Er waren er meerdere, in de jaren zeventig en aan het eind van de jaren tachtig.
Stil lag het onderzoek nooit. In mei 1997 versloeg IBM's schaakcomputer Deep Blue wereldkampioen Garri Kasparov in een match. Indrukwekkend, al kon Deep Blue alleen schaken. Het bewees dat een machine in één taak de beste mens kon verslaan, en verder niets over algemene slimheid.
Ondertussen groeide de aanpak die we machine learning noemen: systemen die uit voorbeelden leren in plaats van regels te volgen. Daar zat de doorbraak. Zo'n model heeft wel veel data nodig, en die kwamen er pas toen internet, smartphones en goedkope opslag bijna alles digitaal maakten.
Deep learning en de transformer
In 2012 won het netwerk AlexNet de ImageNet-wedstrijd voor beeldherkenning met een grote voorsprong. Het gebruikte diepe neurale netwerken, krachtige grafische chips en veel foto's. Daarmee begon de tijd van deep learning. In 2016 versloeg AlphaGo van DeepMind topspeler Lee Sedol met 4-1 bij Go, een spel dat te complex is om uit te rekenen.
In 2017 kwam het artikel „Attention Is All You Need” van Google-onderzoekers, dat de transformer introduceerde. Taalmodellen konden daarmee veel sneller en op veel meer tekst worden getraind. Bedrijven als OpenAI bouwden er steeds grotere modellen mee, tot ChatGPT op 30 november 2022 verscheen. Hoe zo'n model antwoorden schrijft, lees je in Hoe werkt een LLM?
De grote modellen van nu komen dus voort uit zeventig jaar onderzoek, ruim vijftien jaar data en chips en een paar slimme ideeën. Van buitenaf lijkt de vooruitgang plotseling. Hij is lang voorbereid.
Na de lancering ging het hard. Volgens OpenAI-topman Sam Altman had ChatGPT in oktober 2025 meer dan 800 miljoen wekelijkse gebruikers. In 2024 ging de Nobelprijs voor de Natuurkunde naar John Hopfield en Geoffrey Hinton voor hun werk aan neurale netwerken. Op 1 augustus 2024 trad de Europese AI-verordening in werking, de eerste brede wet over AI.
Tijdlijn: de belangrijkste jaartallen
| Jaar | Gebeurtenis | Waarom het telt |
|---|---|---|
| 1950 | Turing publiceert over denkende machines | De vraag en de test die het vak vormden |
| 1956 | Bijeenkomst op Dartmouth College | Start van AI als vakgebied |
| 1966 | ELIZA van Weizenbaum | Eerste chatprogramma met regels |
| 1997 | Deep Blue verslaat Kasparov | Machine wint op één taak van de beste mens |
| 2012 | AlexNet wint ImageNet | Doorbraak van deep learning |
| 2017 | Transformer (Google) | Basis van moderne taalmodellen |
| 2022 | ChatGPT verschijnt | AI voor het grote publiek |
| 2025 | AI Overviews en AI-modus in Nederland | AI schrijft antwoorden in Google |
Wat je als ondernemer leert van de geschiedenis
Wie de golven van de afgelopen zeventig jaar kent, laat zich minder meeslepen door verkooppraatjes en ziet sneller wat een tool een klein bedrijf oplevert. Vijf vuistregels.
- Vraag wat het systeem kan. Deep Blue speelde schaak en niets anders. Kijk bij elke tool voor welke taak hij gemaakt is.
- Wees voorzichtig met beloftes. Elke golf kende overdrijving. Vraag om voorbeelden die je zelf kunt testen.
- Begin klein en meet. Probeer één taak, leg het resultaat naast je eigen werk en schaal pas op als het beter of sneller gaat.
- Bouw op een basis die blijft. Een duidelijke website, juiste bedrijfsgegevens en echte reviews telden al voor ChatGPT, en dat verandert niet.
- Blijf bijleren. Platforms veranderen snel. Wat vorig jaar gold, kan nu achterhaald zijn.
Veelgemaakte misverstanden
- „AI is nieuw.” Het vakgebied is ruim zeventig jaar oud. Nieuw is dat iedereen met een browser of een abonnement de techniek nu kan gebruiken.
- „ChatGPT is de eerste AI.” Spamfilters, routeplanners en vertaalsoftware gebruikten al jaren AI.
- „Elke vooruitgang is blijvend.” Eerdere golven liepen tegen grenzen aan. Ook nu zijn er beperkingen, zoals verzonnen feiten.
- „Een machine die klinkt als een mens, denkt als een mens.” ELIZA liet in 1966 al zien dat dit niet klopt.
- „Voor kleine bedrijven is het te laat of te vroeg.” Het CBS meldt dat in 2025 ongeveer 17 procent van de bedrijven AI gebruikte, tegen 13 procent in 2024. Je zit midden in de beginfase.
Wat dit betekent voor jou
De techniek verandert steeds, de basis van gevonden worden niet. Mensen en machines zoeken allebei betrouwbare, duidelijke informatie. Alleen krijgen klanten met AI-zoekmachines nu een geschreven antwoord in plaats van een lijst links, en daarin noemt de assistent een paar bedrijven bij naam. Vertel op je website dus duidelijk wat je doet, voor wie en waar, en zorg dat je gegevens op andere sites kloppen. Vraag ook zelf eens in ChatGPT of Perplexity wat er over je bedrijf staat. Hoe dat werkt, lees je in Wat is GEO?
Conclusie
Vooruitgang in AI kwam in golven, met lange perioden van teleurstelling ertussen. Van Turing in 1950 tot ChatGPT in 2022 groeide de techniek van een idee tot een gewoon hulpmiddel. Nu schrijft AI zelf antwoorden over bedrijven. Weet dus wat het over jou zegt: controleer dat met de gratis vermeldingscheck, of laat je website nakijken met de GEO-scan.
Veelgestelde vragen
Wanneer is AI uitgevonden?
Daar is geen vast moment voor. Alan Turing schreef in 1950 over denkende machines. De term kunstmatige intelligentie stelden onder anderen John McCarthy in 1955 voor, en in de zomer van 1956 begon het vakgebied met de bijeenkomst op Dartmouth College.
Wat was een AI-winter?
Zo heet een periode waarin de verwachtingen niet uitkwamen en geld en belangstelling terugliepen. Er waren er meerdere, onder meer in de jaren zeventig en aan het eind van de jaren tachtig. Het vakgebied verdween niet, het groeide alleen langzamer.
Wanneer werd ChatGPT gelanceerd?
OpenAI bracht ChatGPT op 30 november 2022 uit. Het groeide daarna hard: volgens OpenAI-topman Sam Altman had ChatGPT in oktober 2025 meer dan 800 miljoen wekelijkse gebruikers.
Wat maakte de huidige AI-golf mogelijk?
Enorme hoeveelheden data, krachtige chips en betere methoden kwamen samen. Het kantelpunt was de transformer uit 2017. Daarmee konden taalmodellen voor het eerst op heel grote schaal getraind worden.
Wat is er nieuw aan AI-zoekmachines?
Een klassieke zoekmachine toont een lijst links. Een AI-zoekmachine haalt bronnen op en schrijft daar zelf een antwoord van. Google bracht AI Overviews in mei 2025 naar Nederland, en op 8 oktober 2025 volgde de AI-modus.
Bronnen
- Turing, Computing Machinery and Intelligence, Mind, 1950
- McCarthy e.a., A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence, 1955
- Vaswani e.a. (Google), Attention Is All You Need, 2017
- OpenAI, Introducing ChatGPT, 30 november 2022
- TechCrunch, Sam Altman says ChatGPT has hit 800M weekly active users, oktober 2025
- Nobelprijs.org, Nobelprijs voor de Natuurkunde 2024
- Europese Commissie, AI Act: in werking getreden op 1 augustus 2024
- Google, De AI-modus komt naar Google Zoeken in Nederland, 2025