GPT-NL: het Nederlandse taalmodel van TNO, NFI en SURF

Wat is GPT-NL?

GPT-NL is een groot taalmodel, hetzelfde soort systeem als achter ChatGPT. Drie non-profitorganisaties ontwikkelen het: TNO, het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en SURF, de ict-organisatie van het Nederlandse onderwijs en onderzoek. TNO kondigde het project aan op 2 november 2023.

Het moest kennis over generatieve AI in Nederland opbouwen en de digitale soevereiniteit vergroten, met AI-gebruik dat transparant, eerlijk en controleerbaar is volgens Nederlandse en Europese waarden. In de app store zul je het dus niet naast ChatGPT vinden. Organisaties gebruiken het model en passen het aan voor hun eigen toepassingen.

Hoe zulke modellen werken, lees je in hoe een taalmodel werkt.

Waarmee is GPT-NL getraind?

Het verschil met andere modellen zit in de data. Volgens het project gebruikt het alleen rechtmatig verkregen data. De planning noemt een training op 370 miljard unieke tokens (kleine tekstbrokjes). Daarnaast is er een publiek corpus: volgens een wetenschappelijk artikel van 1 april 2026 ongeveer 523 miljard tokens, waarvan 36 miljard Nederlandstalig, uitgegeven onder een CC-BY-licentie op Hugging Face.

Uitgevers doen mee. Volgens Computer Weekly sloot GPT-NL via de brancheorganisatie NDP licenties af met Nederlandse nieuwsaanbieders, waaronder NU.nl, RTL Nieuws en BNR. TechRadar meldt dat de licentievoorwaarden openbaar zijn.

Voor jou betekent dat: een gewone bedrijfswebsite zonder open licentie hoort volgens de beschreven bronnen niet vanzelf bij de trainingsdata.

Stand van zaken in november 2026

De pretraining is volgens Computer Weekly afgerond. Begin 2026 startten vijf organisaties met haalbaarheidsstudies; in het voorjaar waren het er tien. Daaronder Gem, een virtuele assistent die bijna dertig gemeenten gebruiken, en een hulp voor begrijpelijke overheidsbrieven. Het NFI ordent er bewijsmateriaal mee. TNO test het intern.

Op de projectsite staan de mijlpalen: de eerste drie codebronnen op 19 maart 2026, een tokenizer op 2 april 2026, een studie met de KB op 1 juni 2026 en op 19 oktober 2026 een studie met PNA Group. „GPT-NL v.1” staat gepland voor het najaar van 2026, en het model is volgens de site vooralsnog alleen voor launching customers beschikbaar.

Een bericht dat v1 inmiddels breder is vrijgegeven, vonden we in openbare bronnen niet. Kijk dus op gpt-nl.nl voordat je erop bouwt. Volgens Computer Weekly kunnen organisaties de modelgewichten op aanvraag krijgen, tegen een vergoeding die de kosten dekt, en wordt aan een gehoste versie gewerkt. Een prijs voor de bredere markt is er nog niet.

Waarom GPT-NL nu telt

Gemeenten, het NFI en de andere pilotorganisaties willen weten waar hun gegevens blijven en waarmee een model is getraind. Dat past in een bredere beweging, zie Europese AI. Voor overheden weegt het zwaar, en ook voor bedrijven die met overheden of gevoelige gegevens werken. Een zorgpraktijk, een juridisch kantoor of een adviesbureau met vertrouwelijke stukken vraagt eerst waar de data staat, en pas daarna welk model het slimst is.

De Europese regels wegen mee. Aanbieders van AI-modellen voor algemeen gebruik moeten sinds 2 augustus 2025 aan verplichtingen voldoen, en vanaf 2 augustus 2026 kan de Europese Commissie handhaven. Een model met openbare informatie over zijn data leg je dan makkelijker uit aan klanten en toezichthouders. Meer in de AI-verordening uitgelegd.

GPT-NL is wel klein. TechRadar noemt 25 ontwikkelaars en een bescheiden budget, en schrijft dat verdere verbetering structurele financiering en politieke steun nodig heeft. De komende jaren gebeurt het meeste gebruik dus gewoon bij ChatGPT, Gemini en vergelijkbare diensten.

GPT-NL in een tabel

Stappenplan voor ondernemers

1. Bepaal of het past. GPT-NL is gericht op organisaties, meestal overheid en onderzoek. Voor een kleine winkel is het (nog) niets.
2. Volg de projectsite. Op gpt-nl.nl staan de planning en de licentievoorwaarden.
3. Vraag je ict-leverancier. Zit GPT-NL in een product dat jij afneemt?
4. Gebruik nu wat bestaat. Voor dagelijkse taken werk je met een gangbare assistent, volgens je AI-beleid.
5. Laat je gegevens kloppen. Dat loont, welk model er straks ook gebruikt wordt.
6. Plan een herhaalmoment. Kijk elk kwartaal of de status van GPT-NL is veranderd.

GPT-NL en je zichtbaarheid in AI

Een zoekmachine voor consumenten is GPT-NL niet, dus hoe klanten je vinden, verandert er voorlopig niet door. Organisaties kunnen er wel eigen assistenten mee bouwen, zoals Gem voor gemeenten. Vraagt een inwoner zo'n assistent naar iets lokaals, dan gebruikt die de bronnen die hij kan bereiken.

Gevonden worden werkt daar net zo als in ChatGPT. Een dienstenpagina in gewoon Nederlands, een actueel profiel, kloppende gegevens en crawlers die je site mogen lezen, helpen bij elke assistent. Met de vermeldingscheck zie je hoe een AI-zoeker je bedrijf in jouw gemeente noemt.

Veelgemaakte fouten

Wie GPT-NL ziet als een gratis Nederlandse ChatGPT, vergist zich. Een tweede: wachten op één Nederlands model, terwijl je klanten nu al AI gebruiken. Ook denken sommigen dat Nederlands betekent dat alles klopt, terwijl dit model net als elk taalmodel fouten kan maken. En haal niet te veel uit één krantenkop. Lees de projectsite zelf.

Wat dit betekent voor jou

Voor de meeste mkb-bedrijven verandert er in 2026 niets aan het dagelijks AI-gebruik. Werk je voor gemeenten, zorg of onderzoek, volg het project dan wel. Noemt een opdrachtgever GPT-NL, vraag dan wat het voor jouw aanlevering betekent. Houd ondertussen naam, adres, telefoon, diensten en openingstijden overal gelijk. Dat helpt in elk model en kost weinig tijd. Schrijf ook één alinea over wat je bedrijf doet, voor wie en waar, die je overal hetzelfde kunt gebruiken.

Conclusie

GPT-NL is een serieus Nederlands project, met open informatie over zijn data en eerste gebruikers in 2026. Een algemene chatbot of vervanger van de grote diensten is het niet. Voor ondernemers is het vooral iets om te volgen, met een les die nu al geldt: wie open is over zijn data, legt zijn AI makkelijker uit aan klanten. Voor je zichtbaarheid verandert de basis niet. Hoe je website scoort, test je met de gratis GEO-scan.

Veelgestelde vragen

Wat is GPT-NL?

Een Nederlands taalmodel dat TNO, het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en SURF ontwikkelen. Het is bedoeld voor organisaties die zelf controle willen houden over hun AI, zoals gemeenten en onderzoeksinstellingen. Het model wordt gebouwd met rechtmatig verkregen data, onder meer via licenties met Nederlandse nieuwsaanbieders.

Is GPT-NL gratis te gebruiken?

Een gratis chatbot voor het publiek is er niet. Volgens de projectsite is het model vooralsnog alleen beschikbaar voor launching customers, de eerste organisaties die het in de praktijk testen. Volgens berichtgeving kunnen organisaties de modelgewichten aanvragen tegen een vergoeding die de kosten dekt.

Wie betaalt GPT-NL?

Het project startte in 2023 met 13,5 miljoen euro van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Volgens Computer Weekly betaalt het ministerie van Binnenlandse Zaken drie pilots. Voor verdere verbetering is volgens TechRadar structurele financiering en politieke steun nodig.

Is GPT-NL beter dan ChatGPT?

Dat is niet aangetoond, want openbare vergelijkingen met de nieuwste ChatGPT-versies zijn er niet. GPT-NL richt zich op iets anders: Nederlandse organisaties die willen weten waarmee een model is getraind en waar hun gegevens blijven. Een algemene chatbot voor iedereen is het niet.

Verandert GPT-NL hoe AI mijn bedrijf vindt?

Niet direct, want GPT-NL is geen zoekmachine voor consumenten. Assistenten die erop draaien, zoals een gemeente-assistent, kunnen straks wel antwoorden geven over lokale bedrijven. Houd je naam, adres, telefoon en diensten daarom overal gelijk en actueel.

Bronnen

• TNO, The Netherlands starts realisation GPT-NL (2 november 2023)
• GPT-NL, projectsite met planning en nieuws (geraadpleegd november 2026)
• Van Oort e.a., GPT-NL Public Corpus: A Permissively Licensed, Dutch-First Dataset for LLM Pre-training (arXiv 2604.00920, 1 april 2026)
• Computer Weekly, Netherlands moves GPT-NL from lab to live: first pilots under way (2026)
• TechRadar, The Netherlands' ambitious homegrown AI model enters the real world (8 mei 2026)
• Europese Commissie, richtsnoeren voor aanbieders van AI-modellen voor algemeen gebruik